Το τέλος του ΠΑΣΟΚ και η ανάδυση της νέας σοσιαλδημοκρατίας (πρώτο μέρος)

Το ΠΑΣΟΚ εμφανίστηκε στην ελληνική πολιτική σκηνή και έκανε έντονη την παρουσία του σε κάθε στιγμή της μεταπολίτευσης. Κατάφερε μόλις ανέβηκε στην εξουσία το 1981 να διατηρηθεί σε αυτήν με την εξαίρεση λίγων ετών. Χαρακτηριστικό είναι άλλωστε ότι ακόμα και την ώρα που ο ίδιος ο πρόεδρος του ανακοινώνει τον θάνατο του ΠΑΣΟΚ, το ΠΑΣΟΚ είναι στην εξουσία, έστω σαν δεύτερος πόλος.

Το ΠΑΣΟΚ είχε διαχρονικά μια μοναδική δυνατότητα να καταφέρνει να μεταλλάσσεται ως χαμαιλέων εκφράζοντας τις γενικές απαιτήσεις της εποχής. Στην μεταδιδακτορική Ελλάδα το ΠΑΣΟΚ εμφανίστηκε ως εγγυητής της δημοκρατίας, ως μια κεντροαριστερή πολιτική δύναμη που ήρθε να βάλει τέλος στο μετεμφυλιακό και δικτατορικό κατεστημένο της δεξιάς. Ως κυβέρνηση κατέστρεψε τα αρχεία που διατηρούσε η Ασφάλεια για τους κομμουνιστές, έδωσε συντάξεις στους αγωνιστές της εθνικής αντίστασης, στήριξε τα πάντα επιρρεπή στον φασισμό, μεσαία στρώματα. Ήταν η εποχή στην οποία η ελληνική αστική τάξη έπρεπε να περάσει στο επόμενο στάδιο, δηλαδή σε αυτό στο οποίο την προστασία από το δικτατορικό καθεστώς θα αντικαθιστούσε ένα νέο μοντέλο διακυβέρνησης, αυτό του συμβατού με τα ευρωπαϊκά ήθη δικομματισμού. Παράλληλα η ολοκλήρωση της ένταξης της Ελλάδας στην ΕΟΚ έθετε ένα νέο πλαίσιο το οποίο χρειαζόταν εκτός από τις κατάλληλες κυβερνήσεις και τις κατάλληλες αντιπολιτεύσεις. Όπως αποδείχθηκε από την ιστορία ήταν πολύ διαφορετική η αντίθεση του ΠΑΣΟΚ στην ΕΟΚ με αυτήν του ΚΚΕ. Ο αντιευρωπαϊκός, αντιαμερικανικός, αντινατοϊκός λόγος του ΠΑΣΟΚ προφανώς είχε μοναδικό στόχο να μην επιτρέψει την ριζοσπαστικοποίηση του λαού ή ακόμα καλύτερα να αμβλύνει την ήδη ριζοσπαστικοποιημένη συνείδηση του λαού, ο οποίος λίγα χρόνια νωρίτερα έγραφε στις πύλες του Πολυτεχνείο «έξω αι ΗΠΑ έξω το ΝΑΤΟ». Την εποχή της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, λοιπόν, δεν αρκούσε μια πιστή στο ευρωπαϊκό όραμα της Ελλάδας κυβέρνηση του Καραμανλή, αλλά και μια πιστή αντιπολίτευση η οποία θα χρησιμοποιούσε ριζοσπαστική συνθηματολογία και θα λειτουργούσε ως το αντίβαρο, ως ο δεύτερος πόλος.

Το ΠΑΣΟΚ δεν μπόρεσε ποτέ να ξεφύγει από την προσωπολατρία. Ο Ανδρέας λατρεύτηκε από τους οπαδούς του ως Θεός, ως ο «εκλεκτός» με τον οποίο κάθε επόμενος πρόεδρος ήταν καταδικασμένος να συγκρίνεται ανεπιτυχώς. Η ισχυρή του προσωπικότητα επισκίαζε για πολλά χρόνια ακόμα και τους στενότερους συνεργάτες, τους ανθρώπους που κατά τον Κατσιφάρα πριν γίνουν υπουργοί δεν τους γνώριζε ούτε ο θυρωρός της πολυκατοικίας τους.

Όμως η προσωπικότητα του αρχηγού, όσο λαμπερή κι αν παρέμεινε ακόμα και μετά την επιλογή του να δανειστεί χρήματα για να χτίσει την περίφημη ροζ βίλα, δεν αρκούσε για να εγκατασταθεί επιτυχώς το ΠΑΣΟΚ στην αντίληψη, την καρδιά και το μυαλό του οπαδού-φρουρού-ψηφοφόρου του. Δύο πολύ σημαντικοί πυλώνες της λειτουργίας του ΠΑΣΟΚ όλα αυτά τα χρόνια ήταν ο συνδικαλισμός και τα ΜΜΕ. Οι μετακινήσεις από την προεδρία της ΓΣΕΕ στα βουλευτικά έδρα του ΠΑΣΟΚ, από εκεί στο Υπουργικό Συμβούλιο και μετά στην αποστρατεία μέσω μιας τιμητικής θέσης σε ένα Ινστιτούτο ή Ίδρυμα πραγματοποιούνταν με την ακρίβεια των δρομολογίων του μετρό, αφού ήξερες από πριν την εξέλιξη του κάθε «αγωνιστή» συνδικαλιστή του ΠΑΣΟΚ.

Η σχέση με τα ΜΜΕ έχει αποκτήσει όλα αυτά τα χρόνια μυθικές διαστάσεις. Το γεγονός ότι τα περισσότερα και πιο δημοφιλή ΜΜΕ λειτουργούσαν σαν γραφείο τύπου του ΠΑΣΟΚ ήταν γνωστό επί χρόνια, πολύ πριν αρχίσει να μας ενοχλεί ο Πρετεντέρης, η Τρέμη, κι ο Καψής. Οι σχέσεις του ΠΑΣΟΚ με μεγάλα κανάλια και εφημερίδες, με επιχειρηματίες που έπαιρναν τα δημόσια έργα ήταν από χρόνια γνωστές όμως μάλλον τότε δεν ενοχλούσαν κανέναν. Άλλωστε η πιο γνωστή φράση που άκουγες πριν από κάθε εκλογική διαδικασία ήταν: αρκετά φάγανε αυτοί, ας φάνε κι οι άλλοι. Το φαγοπότι του ΠΑΣΟΚ επηρέασε και το είναι του. Τα λαϊκά παιδιά με τα ζιβάγκο άρχισαν να προκαλούν με τις σχέσεις τους με επιχειρηματίες, με τα ακριβά τους σπίτια, τις διακοπές τους στα κότερα και τους πανάκριβους γάμους τους.

Το ΠΑΣΟΚ όμως διατηρούσε την απίστευτη ικανότητα του να εκφράζει τις κάθε φορά απαιτήσεις της αστικής τάξης. Το ίδιο έγινε και την εποχή του «εκσυγχρονισμού». Η εκλογική αναμέτρηση του Σημίτη με τον Έβερτ σηματοδότησε την απαρχή της εποχής του εκσυγχρονισμού, την εποχή στην οποία οι νέες συνθήκες της, ευρωπαϊκής πια, Ελλάδας δημιουργούσαν νέες απαιτήσεις από τα πολιτικά κόμματα. Το ΠΑΣΟΚ το κατάλαβε πρώτο κι έτσι μετέβαλλε ριζικά τον πολιτικό του λόγο, διατηρώντας από την παλιά σοσιαλδημοκρατία μόνο την λέξη «σύντροφοι» την οποία έβγαζε από το συρτάρι σε κάθε του συνέδριο. Ήταν η εποχή της σύγκλισης, όχι μόνο με την ΕΕ, αλλά και με το μοντέρνο, νεοφιλελεύθερο κομμάτι της ΝΔ, το οποίο πάλευε να αναγεννηθεί μετά την καταστροφική τριετία Μητσοτάκη-Μάνου. Από την εποχή του Σημίτη τα δύο κόμματα έχασαν ουσιαστικά τις διαφορές τους ή τουλάχιστον τις περιόρισαν σε ζητήματα δευτερεύουσας σημασίας, όπως το ζήτημα της αναγραφής του θρησκεύματος στις ταυτότητες.

Το ΠΑΣΟΚ κατάφερνε να εκφράσει τα νέα αναδυόμενα στρώματα (νέοι επιστήμονες, αυτοαπασχολούμενοι, μικροί και μεσαίοι επιχειρηματίες) τα οποία εμφανίζονταν δυναμικά στην ελληνική κοινωνία, την εποχή στην οποία η χώρα είχε μετατραπεί σε διαπλεκόμενο εργοτάξιο και η ανάπτυξη –αν και η εγκυρότητα των στατιστικών στοιχείων αμφισβητείται- έτρεχε με τρελούς ρυθμούς. Η διατήρηση των δεσμών με το παρελθόν γινόταν μόνο συμβολικά καθώς πολιτικά αυτοί οι δεσμοί είχαν διαρραγεί. Άλλωστε από την εποχή των αμπέχονων, των μεγάλων πολιτικών συγκεντρώσεων και των φεστιβάλ, περάσαμε στην εποχή των εκατομμυρίων μικρομετόχων, των εργαζόμενων που ξεκοκκάλιζαν τα πορτοκαλί φύλλα των εφημερίδων για να ενημερωθούν για τα blue chips, την εποχή της συνειδητοποίησης της ευρωπαϊκής μας ταυτότητας.

Το ΠΑΣΟΚ, εκτός από τον τεχνοκράτη Σημίτη διέθετε στο δυναμικό του ανθρώπους όπως ο Γιαννίτσης, ο Αλέκος Παπαδόπουλος, ο Χριστοδουλάκης και πολλοί άλλοι πολιτικοί τους οποίους δεν παρέλειπε να θαυμάζει ακόμα και ο Μητσοτάκης. Διέθετε όμως και έναν Τσουκάτο, έναν Μαντέλη, έναν Τσοχατζόπουλου και πολλούς άλλους.

Αφού περάσαμε με επιτυχία την εποχή του εκσυγχρονισμού, και αφού το ΠΑΣΟΚ κατάφερε να βάλει την σφραγίδα του στην στρατηγική επιλογή της εγχώριας και ευρωπαϊκής αστικής τάξης, την δημιουργία της Ευρωζώνης, ήρθε σταδιακά η ώρα της αλλαγής σελίδας. Άλλωστε η διατήρηση του δικομματισμού επιβάλλει τις τακτικές αλλαγές κυβερνήσεων έτσι ώστε να μπορεί το καθένα από τα δύο κόμματα να βρίσκει τον χρόνο να προσαρμόζεται για την νέα εποχή. Κι έτσι περνάμε στην εποχή στην οποία την χώρα κυβερνούσε ο Καραμανλής και το ΠΑΣΟΚ αναδείκνυε αρχηγό τον Γιώργο Παπανδρέου.

Συνέχεια στο β’ μέρος

Advertisements

3 thoughts on “Το τέλος του ΠΑΣΟΚ και η ανάδυση της νέας σοσιαλδημοκρατίας (πρώτο μέρος)

  1. εναλλακτικος τιτλος:

    το Πασοκ ποτε δεν πεθαινει
    δεν το σκιαζει φοβερα καμια
    μονο λιγο καιρο ξαποσταινει
    και ξανα προς τη δοξα τραβα

    1. βασικά είχα σκεφτει το «it’s the end of PASOK as we know it» από REM, αλλά λέω σοβαρό κείμενο είναι, ας βάλουμε κάτι βαρύγδουπο…

Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.