Είναι το γκραφίτι βανδαλισμός;

γκραφ1Το γκραφίτι είναι μια τέχνη. Μια τέχνη του δρόμου. Απαιτεί τρομερό ταλέντο, φαντασία, ικανότητα να δεις τα πράγματα αλλιώς. Συνήθως εκφράζει πράγματα που δύσκολα εκφράζονται με διαφορετικό τρόπο. Οι καλλιτέχνες του γκραφίτι είναι συνήθως νεαρά παιδιά που ακολουθούν μια διαφορετική κουλτούρα. Χορεύουν και τραγουδούν στους δρόμους, δίνουν χρώμα σε νεκρούς τοίχους, γήπεδα, σχολεία, βαγόνια του ΟΣΕ. Στήνουν αυτοσχέδια μικρά πάρτυ σε πλατείες, ακούν τη μουσική τους, διασκεδάζουν μακριά από …πολιτιστικά κέντρα και κυριλέ μπαρ.

Η ιστορία του γκραφίτι συνδέθηκε με την κουλτούρα του χιπ-χοπ, το οποίο ξεκίνησε ως μια μουσική των νεαρών μαύρων στις ΗΠΑ. Τα σχέδια που φιλοτεχνούσαν τους τοίχους, βγαλμένα από τα σπρέι των νεαρών καλλιτεχνών, αποτελούσαν την οπτικοποίηση μιας διαφορετικής αντίληψης για τον δημόσιο χώρο: ήταν μια αυθόρμητη προσπάθεια ανακατάληψης της έννοιας του δημόσιου χώρου, από ανθρώπους που αισθάνονταν κυνηγημένοι και ξένοι στις ίδιες τους τις γειτονιές.

Με τα χρόνια το γκραφίτι, όπως και όλη η κουλτούρα τουχιπ-χοπ έχασε τον αυθόρμητο underground χαρακτήρα του. Έγινε κάπως πιο αποδεκτό. Έγινε παγκόσμιο. Απέκτησε νόρμες αλλά και χιλιάδες ανθρώπους που άρχισαν δειλά δειλά να σκαρώνουν σχέδια στο χαρτί αλλά και στον τοίχο. Βελτιώθηκε αισθητικά και άρχισε να γίνεται και νομιμοποιημένο καθώς πολλοί ‘εβαφαν κατά παραγγελία και με αμοιβή. Παρέμεινε παράνομο αλλά πολλές φορές αντιμετωπίστηκε από τις κατασταλτικές δυνάμεις ως μια έκφραση πιτσιρικάδων που δεν ενοχλούσε ιδιαίτερα.

Πριν λίγες μέρες με αφορμή το γκράφιτι στο κτίριο του Πολυτεχνείου τα συντηρητικά αντανακλαστικά γνωστών γραφιάδων ερεθίστικαν. Διάφοροι έκαναν λόγο για βεβήλωση, βλασφήμια, καταστροφή, πρόκληση και όλα τα σχετικά.

Με λίγα λόγια τίθεται το ερώτημα: έχει όρια το γκραφίτι; Μπορείς να βάφεις σε όποιον τοίχο θέλεις; Είναι εντάξει όταν βάφεις στο τοίχος της ντροπής στη Γάζα αλλά όχι όταν το κάνεις σε ένα ιστορικό κτίριο στο κέντρο της Αθήνας;

Αν κανείς υποστηρίξει ότι κάθε τι μπορεί να γίνει καμβάς για ένα γκραφίτι είναι σαν να αποδέχεται μια μεταμοντέρνας διάστασης αντίληψη πως οτιδήποτε υπάρχει μπορεί να αποδομηθεί, ως σύμβολο και ως πραγματικότητα. Μπορούμε θεωρητικά να κάνουμε γκραφίτι στις Πυραμίδες, στον Παρθενώνα ή στον Λευκό Πύργο. Εϊναι όμως έτσι; Είναι αυτό σωστό;

Προφανώς και όχι. Προφανώς και το όριο μπορεί και το βάζει ο ίδιος ο καλλιτέχνης. Στη συγκεκριμένη περίπτωση κάτι τέτοιο θα σημαίνε ότι αυτοί που σχεδίασαν το συγκεκριμένο γκραφίτι θεώρησαν ότι η επιλογή τους να βάψουν σε μαύρο φόντο ένα κτίριο στο κέντρο της Αθήνας μέτρησε περισσότερο από την ίδια την αξία της ιστορικότητας του κτιρίου.

Προφανώς και δεν πρόκειται για βεβήλωση του κτιρίου. Μιλάμε για ένα κτίριο κακοβαμένο, βρώμικο, γεμάτο μουντζούρες, μισογραμμένα συνθήματα, σκισμένες αφίσες. Ένα κτίριο ρημαγμένο από την παρακμή στην οποία όλα αυτά τα χρόνια βουλιάζει οτιδήποτε δημόσιο, οτιδήποτε μπορεί να θεωρηθεί σύμβολο πολιτισμού και παιδείας.

Κινητοποιήθηκαν εισαγγελείς, γράφτηκαν δεκάδες κείμενα, έφτασαν κάποιοι γελοίοι να συγκρίνουν το γκραφίτι στο Πολυτεχνείο με τις καταστροφές των Τζιχαντιστών σε μουσεία. Δεν τους ενδιαφέρει πραγματικά το ίδιο το κτίριο. Δεν τους ενδιαφέρει το Πολυτεχνείο. Ο πραγματικός σκοπός αυτών των παρεμβάσεων είναι να επαναδομήσουν την έννοια του δημόσιου χώρου στα θεμέλια της νεοφιλελεύθερης αντίληψης ότι αναπλάσεις των πόλεων μπορούν να κάνουν μόνο ο Ωνάσης, ο Λάτσης και τα Mall.

Ας δούμε και μερικές ακόμα «βεβηλώσεις» δημοσίων χώρων:

banksy1 banksy2 banksy3 banksy4 graff2

Advertisements

7 thoughts on “Είναι το γκραφίτι βανδαλισμός;

  1. Ξεδιαλέγεις κάποιες εικόνες οι οποίες είναι καλοφτιαγμένες, αφήνοντας έξω όμως το γεγονός ότι για κάθε 1 καλοφτιαγμένο σχέδιο υπάρχουν 1000 καραγκιοζιλίκια και 100000 που δεν είναι καν ζωγραφιές αλλά κοινοτυπίες και εξυπνάδες, τα οποία είναι πιο καταθλιπτικά κι από τις πιο εγκαταλελειμμένες γκρεμίλες, λες και κάποιοι έχουν βαλθεί να κάνουν τις πόλεις μας όσο το δυνατόν χειρότερες.

    Ο δε Μπάνξης, κάποια από τα «έργα» του οποίου δείχνεις είναι ο κατεξοχήν απολιτίκ αυτοδιαφημισάκιας, και η ωραιοποίηση μάλιστα του τείχους, είναι ιδεολογικά εμετική: ναι, ωραία να μην υπήρχε τοίχος τι ωραία που θά ‘τανε, μπαλόνια και δέντρα, αλλά τσιμουδιά για το ποιός και γιατί τον έβαλε, τσιμουδιά για τον ιμπεριαλισμό (πέρα από κάτι αοριστίες περί ντίσνευ/μίκυ-μάους = καπιταλισμός), και ταυτόχρονα και διαφήμιση για τον ίδιο για να πουλάει μπλουζάκια και να του κάνουν εκθέσεις στο Λονδίνο. Και να μου προσέχετε και το Τείχος Παλαιστίνιοι, μη… χαθούν τα έργα!

    Ότι βγαίνει «από τα κάτω» (και αυτό συζητίσιμο είναι, δες τα πληρωμένα γκραφίτι-διαφημίσεις lifo, unfollow κλπ, στους τοίχους της Αθήνας) δεν είναι απαραίτητα καλό, ούτε τέχνη. Η τζαζ/μπλουζ βγήκε από τους σκλάβους στα βαμβάκια αλλά είναι απείρως καλύτερη, ή η σόουλ που βγήκε από τις εκκλησίες των μάυρων, είναι αναγνωρισμένα παγκοσμίως ως καλή τέχνη, γιατί ακολουθούν αυτό που θεωρείται καλό στη μουσική γενικά: φαντασία, πολυπλοκότητα, φυσικό ταλέντο, σκληρή δουλειά, καλλιφωνία, κλπ.

    Το ότι κάτι «βγήκε από τα κάτω» δεν πρέπει να αποτελεί δικαιολογία για κακογουστιά και τεμπελιά. Δες και τους πανκ, που το είδος τους ουσιαστικά καθόλου δεν έχουν εξελίξει 40 χρόνια τώρα, μεσα στη μετριότητα, άλλοι που ξεκίνησαν από τα κάτω…

    Το ίδιο ισχύει και για το γκραφιτι, κάποιοι μικροαστοί, που το παίζουν άνθρωποι του λαού (για δες σε πόσα χωριά οι άνθρωποι του λαού οι αγρότες γεμίζαν τους τοίχους τους με αηδίες) που το παίζουν street artists το έχουν σα δικαιολογία να μην βελτιωθούν ποτέ και να μην ασχοληθούν σοβαρά με την τέχνη, ικανοποιώντας τον εαυτό τους ταυτόχρονα βουλιαγμένοι στη μετριότητα (για να μη πω που αλλού…)

  2. Έτσι κι αλλιώς είναι προφανές ότι κανείς δεν δικαιούται να τοποθετήσει ένα έργο τέχνης (έστω κι αν είναι αριστούργημα) πάνω σε ένα άλλο έργο τέχνης, επισκιάζοντάς το ή και καταστρέφοντάς το. Και ένα αρχιτεκτονικό έργο μπορεί κάλλιστα να είναι έργο τέχνης. Δεν μιλάμε βέβαια για πυραμίδες και παρθενώνες!

  3. δεν είναι οικειοποίηση δημόσιου χώρου, μια ναρκισιστική αυτοικανοποίηση είναι.

    η αντιηγεμονική άποψη για το αστικό περιβάλλον θέλει την διατήρηση της εικόνας της πόλης, όσο γίνεται, σαν χνάρι των κοινωνικών δρώντων. Δεν θέλει μια εικόνα μιας πόλης και μιας χώρας που έχει αρχαίο παρελθόν, και παρόν μετά τον Β ΠΠ.

    αυτή είναι η έννοια των «νεοκλασικών» που στην πρωτοπορία της στήριξης τους είναι πάντα οι αριστεροί αρχιτέκτονες. Η νεοφιλελευθερη αντίληψη, στην οποία εντάσσονται οι συγκεκριμένοι καλλιτέχνες, μιλάει για την ασέβεια και την άρνηση στα κοινωνικά ίχνη. Το αν αυτή η ασέβεια συνεπάγεται και οικονομική ανταποδοτικότητα είναι κλιμάκωση της νεοφιλελευθερης αντίληψης, η οποία υπάρχει και χωρίς αυτό.

    θα αποφασίσουν λες οι καλλιτέχνες. Να πάω και γω να προσθέσω μια μαλακία από πάνω, εγώ αποφασίζω. Και που τελειώνει αυτό ?

    επίσης γνωρίζουμε και την περιοχή, την ιστορικότητα της, μια περιοχή που οι πρώτες συγκρούσεις αστυνομίας σπουδαστών γίνανε κάπου το 1850. Δεν είναι μόνο το 1973.

    οι καλλιτέχνες θέλησαν να μας πουν ότι δεν τους νοιάζει. Βασικά είναι μια κίνηση μέσα στον συρμό της καταγγελίας της μεταπολίτευσης.

    το ότι οι συντηρητικοί θα καταγγείλουν μια συντηρητική κίνηση, για να κάνουν δίπολα win-win δεν καθιστά την κίνηση προοδευτική. Αν απαντήσεις στο δίλλημα που σου βάζουν, εν ολίγοις αστυνόμευση των πανεπιστημίων ή άπλωμα του νεοφιλελευθερισμού, να μην κάνουν μόνο οι επιχειρηματίες ότι θέλουν αλλά και τα άτομα, είσαι χαμένος.

    1. -Είναι ναρκισσιστική αυτοϊκανοποίηση όσο είναι σε κάθε μορφή τέχνης.

      – Η διαφορά στο γραφιτι είναι ότι επιλέγεις που θα κάνεις το έργο τέχνης σου. Αποφασίζεις που θα το κάνεις. Δεν θα μου άρεσε πχ. να κάνει κανείς γκράφιτι στις πυραμίδες ή στον Παρθενώνα. Κρίνω το έργο τέχνης και με βάση την επιλογή του τοίχου και ό,τι αυτό συνεπάγεται. Αν πας εσύ να προσθέσεις μια μαλακία από πάνω θα σε κρίνω αρνητικά αν πάνω σε ένα καλό (δε μιλάω για το συγκεκριμένο) έργο κάνεις ένα όχι και τόσο καλό… Αλλά αυτό είναι θέμα αισθητικής.

      – Δεν μου αρέσουν οι μουτζούρες και τα κακά γκράφιτι. Όμως ένα ωραίο κομμάτι είναι καλύτερο από μια μουντίλα ενός τοίχου.

      – Επίσης δεν ξέρω τι θέλησαν να μας πουν οι καλλιτέχνες και μόνο να εικάσω μπορώ, όπως και εσύ. Άρα δεν μπορείς να τους χρεώνεις ότι απλά καταγγέλουν την μεταπολίτευση όπως τόσοι άλλοι.

      -Αισθητικά δεν μου άρεσε. Θα μπορούσαν να κάνουν κάτι καλύτερο.

      – Με την τελευταία σου παράγραφο συμφωνώ απόλυτα. Δεν ισχυρίζομαι ότι καθιστά προοδευτικό κάτι μόνο και μόνο επειδή το καταδικάζουν οι νεοφιλελεύθεροι και οι συντηρητικοί. Ωστόσο και αυτοί θέλουν με έναν τρόπο να αναδομήσουν τις πόλεις και θεωρούν νόμιμη και καλή μόνο μια παρέμβαση τύπου Ωνάση. Οι καλλιτέχνες γκράφιτι δεν είναι -ή τουλάχιστον δεν θα έπρεπε σήμερα να τους βλέπουμε ως- άτομα ή ως φορείς κάποιας επαναστατικής αντίλψης. Μπορεί ορισμένοι να είναι πράγματι, μπορεί να εκφράζουν μέσα από την τέχνη τους αυτό. Η τέχνη εκφράζει ήδη υπάρχουσες κοινωνικές σχέσεις και στο γκράφιτι αυτό δεν αλλάζει. Είναι θέμα συσχετισμών και επιπέδου της ταξικής πάλης το αν και κατά πόσο η τέχνη αποκτά επαναστατικά χαρακτηρσιτικά. Αυτό που πρέπει να υπερασπιστούμε όμως είναι η δυνατότητα έκφρασης απέναντι στον καπιταλιστικό οδοστρωτήρα που εκφράζεται είτε με τα MAll είτε με τους σεκιουριτάδες στα ΑΕΙ.

      1. γιατί όχι στον Παρθενώνα ? όλα σχετικά, όλα υποκειμενικά, δεν το καταλαβαίνω που πάει. Δεν θα μου άρεσε λες. Εμένα (ας πούμε) θα μου άρεσε. Στο δικό μου μάτι είναι αηδία (ας πούμε) δηλ να διαφωνώ για αυτόν τον λόγο ? Έτσι όμως χάνουμε το θέμα σαν ένα θέμα με πολιτική διακυβεύματα.

        είναι σαφές ότι το ήξεραν συνειδητά ότι θα κάνουν το συγκεκριμένο κτίριο, το κτίριο με το αμφ Γκίνη όπως λέμε, να μην θυμίζει Πολυτεχνείο, 73 κλπ. Γιατί διάλεξαν αυτό το κτιριο δηλ, όλοι συμφωνούμε ότι δεν ήταν τυχαίο.

        η τελευταία μου παράγραφος λέει ότι αν το κάνουν τα άτομα είναι νομιμοποίηση της ίδιας λογικής του να το κάνουν οι επιχειρηματίες. Η μη κερδοφόρα αποδόμηση της ιστορικής μνήμης στο αστικό περιβάλλον είναι νεοφιλελευθερη (σαν τα μην κρατικά-μη κερδοσκοπικά πανεπιστήμια). Ότι η τέχνη αποκτά συγκεκριμένα χαρακτηριστικά σαν σκέτη αντανάκλαση συσχετισμών δεν είναι απόλυτα σωστό, εν μέρει τους διαμορφώνει. Η συγκεκριμένη τέχνη είναι αντιδραστική όχι σαν αντανάκλαση, αλλά και σαν επιλογή.

        οι τύποι είναι γρανάζι του καπιταλιστικού οδοστρωτήρα. Αν ο καθένας κάνει ότι θέλει, γιατί αυτό να μην γίνει συγκροτημένα ? Να μην «δώσει» όπως λένε οι απολογητές του καπιταλισμού, δουλειά σε κόσμο ?

        άντε γεια, δεν είναι ότι θέλω τελευταίο λόγο !

  4. Εξαρτάται.
    Δεν είναι άσχημο το γκράφιτι στο Πολυτεχνείο. Ούτε και τίποτα εξαιρετικό.
    Όμως γκράφιτι κάνουν πολλοί. Κι όποιος κάνει γκράφιτι, όπως και σε κάθε εικαστική τέχνη, δεν έχει απαραίτητα ταλέντο, γούστο, αισθητική κλπ. Έχω δει μουτζούρες που είναι χειρότερες κι από μούχλα στον τοίχο.
    Άρα, ποιος κρίνει αν ένα γκράφιτι αξίζει ή όχι; Έλα μου ντε.

    1. Προσωπικά δεν μου άρεσε. Είναι εντυπωσιακό το μέγεθος δε λέω, αλλά αισθητικά δεν μου άρεσε ιδιαίτερα.

      Πράγματι δεν είναι όλοι ταλαντούχοι. Και είναι θέμα γούστου όπως και στις άλλες μορφές τέχνης. Πχ. δεν μου αρέσει ο Θαλασσινός αλλά δεν μπορώ να πω ότι δεν αξίζει ή ότι είναι άχρηστος. Επίσης δεν μπορώ να πω ότι όλοι οι μουσικοί είναι ταλαντούχοι.

Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.